راهکارهای نگه‌داری صحیح از شارژر برای افزایش طول عمر آن

برای آن‌که بتوانیم مدت بیش‎تری از دستگاه‌های الکترونیکی مانند گوشی موبایل، تبلت و لپ‌تاپ استفاده کنیم، معمولاً سراغ راه‌کارهایی مثل نصب گلس، خرید قاب مقاوم یا محافظ لنز دوربین می‌رویم. همچنین، برای افزایش دوام باتری، گزینه‌های بهینه‌سازی نرم‌افزاری را فعال می‌کنیم؛ اما نکته‌ای که اغلب نادیده می‌گیریم این است که بدون یک آداپتور و کابل سالم، خود گوشی هم با مشکل مواجه می‌شود. اگر کابل شارژر کیفیت خود را از دست بدهد نمی‌توانیم عمر باتری را افزایش دهیم. پس برای اینکه شارژر دچار آسیب نشود و چندین سال از آن استفاده کنیم، چه روش‌هایی وجود دارد؟ برای رسیدن به پاسخ نگه‌داری صحیح از شارژر، پیشنهاد می‌کنیم مطالب این بخش را با دقت دنبال کنید.

چرا سالم نگه داشتن شارژر موبایل اهمیت دارد؟

خیلی از افراد تصور می‌کنند علت خرابی باتری فقط استفاده نادرست از گوشی است، مثلاً انجام کارهایی که نیاز به پردازش بالاتر از توان دستگاه دارد؛ اما شارژر هم به اندازه خود گوشی اهمیت دارد. استفاده از شارژر معیوب می‌تواند الگوی شارژ را ناپایدار کند. اگر بلد نباشید از وسایل خود درست نگه‌داری کنید، عمر مفید آن‌ها کاهش یافته و شارژر زودتر خراب می‌شود. استفاده از شارژر خراب صدمات زیر را به گوشی وارد می‌کند:

• باتری‌های لیتیوم-یون برای ۳۰۰ تا ۵۰۰ چرخه شارژ کامل طراحی شده‌اند؛ اما یک شارژر معیوب با ولتاژ نامناسب می‌تواند این تعداد را به کم‌تر از ۲۰۰ چرخه کاهش دهد.
• باد کردن باتری و بالا آمدن پشت گوشی که ناشی از تولید گاز در اثر واکنش‌های شیمیایی نامتعادل است.
• به دلیل افزایش مقاومت داخلی باتری موجب داغ شدن بیش‌ازحد گوشی حتی در کارهای ساده می‌شود
• افت کارایی گوشی و ناتوانی در انجام کارهای روزمره؛ زیرا سیستم عامل برای محافظت، فرکانس پردازنده را کاهش می‌دهد.
• خطر انفجار باتری در موارد بسیار حاد، به خصوص اگر گوشی در حین شارژ با شارژر خراب زیر بالش یا در جای گرم قرار گیرد.
• احتمال آتش‌سوزی شارژر به دلیل نوسانات شدید جریان، به ویژه در شارژرهای تقلبی که فیوز یا مدار حفاظتی ندارند.

برای جلوگیری از هزینه‌های سنگین تعمیر موبایل می‌توان با چند ترفند ساده از بروز این هزینه‌ها پیشگیری کرد. در ادامه، مهم‌ترین نکات محافظت از کابل و آداپتور را بررسی می‌کنیم تا سال‌ها بدون دردسر از آن‌ها استفاده کنیم.

۱. خارج کردن شارژر از پریز وقتی از آن استفاده نمی‌کنید

زمانی که شارژر به پریز وصل است، جریان برق شهر مدام به ولتاژ مناسب دستگاه تبدیل می‌شود. آداپتورهای سوئیچینگ مدرن حتی در حالت بدون بار نیز مقدار کمی جریان آماده‌به‌کار مصرف می‌کنند که معمولاً بین ۰.۱ تا ۰.۵ وات است. این مصرف هرچند ناچیز به نظر می‌رسد؛ اما در طول یک سال می‌تواند به چندین کیلووات‌ساعت برسد و مهم‌تر از آن، حرارت ناشی از همین جریان آماده‌به‌کار به خازن‌های الکترولیت داخلی فشار می‌آورد. به‌همین‌دلیل، وقتی یک سر شارژر به پریز و سر دیگر آن به گوشی متصل باشد، آداپتور معمولاً گرم می‌شود. حتی اگر شارژر در پریز باشد اما به دستگاهی وصل نباشد، باز هم مقداری جریان برق در آن وجود دارد. بنابراین، هرگاه از شارژر استفاده نمی‌کنید، بهتر است آن را از پریز خارج کنید؛ زیرا حرارت مداوم ۴۰ درجه سانتی‌گراد روی خازن‌های شارژر می‌تواند طول عمر آن‌ها را تا نصف کاهش دهد.

۲. استفاده از شارژر در محیطی با دمای متعادل و خنک

اگر می‌خواهید مدت طولانی از شارژر موبایل استفاده کنید، باید به دمای محیط توجه داشته باشید. گرمای زیاد به شارژر صدمه می‌زند. برای مثال، ماندن طولانی شارژر در یک جای بسیار گرم به‌تدریج طول عمر آن را کاهش می‌دهد. قطعات داخلی آداپتور شامل ترانزیستورهای قدرت، ترانسفورماتور کوچک و خازن‌ها هستند که همگی برای عملکرد بهینه به دمای زیر ۴۵ درجه سانتی‌گراد نیاز دارند. بهتر است برای شارژ کردن گوشی و نگه‌داری شارژر، محلی را انتخاب کنید که هوا جریان داشته باشد و تهویه مناسبی در آن برقرار است. اگر احساس می‌کنید بدنه شارژر هنگام کار داغ‌تر از حد معمول می‌شود، بهتر است آن را از برق بکشید و مدتی استراحت دهید. همچنین، از قرار دادن شارژر زیر بالش، زیر کتاب یا داخل یک فضای بسته در حین شارژ خودداری کنید؛ زیرا این کار دفع گرما را مختل می‌کند.

۳. استفاده از محافظ ولتاژ برق

برخی از پریزها ممکن است ولتاژی بیش‌ازحد استاندارد به شارژر بفرستند. نوسانات برقی مانند جهش ولتاژ ناشی از صاعقه، روشن شدن موتورهای صنعتی بزرگ یا حتی تعمیرات شبکه برق می‌توانند ولتاژ لحظه‌ای تا چندین هزار ولت ایجاد کنند. در چنین شرایطی می‌توان از یک محافظ ولتاژ استفاده کرد تا ولتاژهای نامناسب شناسایی و به سمت زمین هدایت شوند. این کار مانع از نوسانات برقی شده و به افزایش عمر شارژر کمک می‌کند. هرچند موبایل برق زیادی مصرف نمی‌کند، اما از آنجا که نمی‌دانیم چه زمانی نوسان شدید برق اتفاق می‌افتد، استفاده از یک محافظ ولتاژ یا یک چندراهی با فیلتر برق هم به شارژر و هم به گوشی آسیب نمی‌رساند.

۴. دور نگه داشتن شارژر از آب و رطوبت

آب به دلیل داشتن یون‌های معدنی رسانای الکتریسیته است و می‌تواند اتصال کوتاه ایجاد کند. حتی اگر آب روی کابلی بریزد که به پریز وصل نیست، به محض اتصال به برق، نوسان ایجاد شده و هر دو خراب می‌شوند. رطوبت بالا نیز می‌تواند به مرور زمان باعث خوردگی کنتاکت‌های فلزی داخل کانکتور و آداپتور شود. پس خشک نگه داشتن شارژر یکی از راه‌های مؤثر برای افزایش عمر شارژر است. اگر به‌طور تصادفی شارژر خیس شد، هرگز آن را به برق نزنید و حداقل ۴۸ ساعت در جای خشک و گرم (نه داغ) قرار دهید تا کاملاً رطوبت آن تبخیر شود.

۵. خارج نکردن شارژر از پریز با کشیدن کابل

کابل‌های شارژر از چندین رشته سیم مسی نازک تشکیل شده‌اند که هر یک لاکی نازک برای عایق‌بندی دارند. کشیدن مداوم کابل باعث کشش مکانیکی روی محل اتصال سیم به پین‌های داخل کانکتور می‌شود و به مرور زمان این اتصالات سست یا قطع می‌گردند. به جای این کار، یک دست را روی پریز بگذارید و با دست دیگر آداپتور را از پریز بیرون بکشید. این روش ساده، فشار را از روی کابل برمی‌دارد و آن را به بدنه آداپتور منتقل می‌کند. اگر دسترسی به پریز سخت است، می‌توانید از چندراهی‌هایی با کلید جداگانه استفاده کنید تا بدون نیاز به لمس آداپتور، برق آن را قطع کنید.

6. پرهیز از خم شدن شدید کابل

خم شدن بیش‌ازحد کابل، سیم‌های داخلی را خورد کرده یا می‌شکند. شعاع خمش مجاز برای اکثر کابل‌های شارژر حدود ۳ تا ۴ برابر قطر کابل است. به‌عبارت‌دیگر، اگر قطر کابل ۳ میلی‌متر باشد، نباید آن را با شعاع کمتر از ۱۰ میلی‌متر خم کنید. بهتر است کابل را از آداپتور جدا کرده و به صورت حلقه‌ای جمع کنید، به‌خصوص وقتی آن را در کیف می‌گذارید. از حلقه کردن سیم دور خود آداپتور خودداری کنید؛ زیرا این کار در دو سر کابل تنش شدید ایجاد می‌کند. همچنین، کابل شارژر را در جاهایی که باعث خمیدگی زیاد می‌شود، مثل زیر پای صندلی، لای لولای لپ‌تاپ یا روی تخت و مبل که مدام غلت می‌خورد رها نکنید. برای جلوگیری از خم شدن می‌توان از کیف‌های مخصوص حمل شارژر یا نوارهای چسبی سیلیکونی به نام کابل اورگنایزر استفاده کرد. قرار دادن شارژر در این کیف‌ها از خمش مداوم جلوگیری کرده و عمر کابل را بیش‌تر می‌کند.

7. استفاده از محافظ‌های مخصوص شارژر

برای حفاظت بیش‌تر از شارژر گوشی، بهتر است لوازمی مثل کیف حمل، محافظ سیم که معمولاً به شکل فنر یا لاستیک کوچک در دو انتهای کابل قرار می‌گیرد، محافظ سوکت و محافظ آداپتور تهیه کنید. محافظ‌های فنری که از خودکارهای فنری قدیمی هم قابل تهیه هستند، به‌خوبی از نقطه اتصال کابل به کانکتور محافظت می‌کنند. برای انواع شارژرها می‌توان از محافظ‌های فنری استفاده کرد تا هم کابل کثیف نشود و هم خم نشود. حتی می‌توان با چند سانتی‌متر لوله شرینک حرارتی (heat shrink tube) و یک سشوار صنعتی، یک محافظ نیمه‌دائم برای دو سر کابل ساخت. برای محافظت بیش‌تر، کابل را بدون محافظ یا کیف مخصوص داخل کیف نگذارید تا در سفر هم به راحتی از آن استفاده کنید.

8. عدم استفاده از گوشی در حین شارژ

استفاده از گوشی یا لپ‌تاپ هنگام شارژ شدن به باتری یا شارژر آسیب نمی‌زند به‌شرطی‌که کارهای سنگین انجام ندهید؛ اما انجام بازی‌های سنگین یا کارهای پردازشی بالا باعث داغ شدن باتری و آسیب به شارژر می‌شود. دلیل آن این است که باتری در حالت داغ مقاومت داخلی کم‌تری دارد و جریان بیش‌تری از شارژر می‌کشد. درنتیجه آداپتور مجبور است حداکثر توان خود را برای مدت طولانی تأمین کند که این موضوع حرارت آن را افزایش می‌دهد. همچنین، وقتی در حال شارژ از گوشی استفاده می‌کنید، حرکات مداوم باعث پیچش و خمش مکرر کابل نزدیک به کانکتور می‌شود. بنابراین، بهتر است هنگام شارژ شدن، از گوشی استفاده نکنید.

9. جلوگیری از شارژ اضافی و بیش از اندازه

بسیاری از افراد گوشی را برای مدت طولانی‌تر از نیاز به شارژ می‌زنند، مثلاً هنگام خواب آن را به شارژر می‌زنند و صبح بیرون می‌آورند. این کار هم به کابل و هم به باتری آسیب می‌رساند. شارژ اضافی باعث تولید گرمای زیاد می‌شود که به مرور به باتری و کابل صدمه می‌زند. به‌عنوان‌مثال، وقتی گوشی تمام شب به برق وصل می‌ماند، هر دو بخش آسیب می‌بینند. اگرچه گوشی‌های مدرن مدار محافظ شارژ دارند و پس از رسیدن به ۱۰۰٪ شارژ را قطع می‌کنند؛ اما همان نگه‌داری باتری در سطح ۱۰۰٪ باعث تخریب شیمیایی باتری می‌شود و این تخریب به صورت حرارت به کابل و آداپتور نیز منتقل می‌گردد. پس، وقتی باتری به حد مطلوب رسید، شارژر را جدا کنید تا از داغ شدن و شارژ اضافی جلوگیری شود. همچنین، می‌توانید از تایمرهای هوش‌مند یا پریزهای برنامه‌ریز استفاده کنید که بعد از ۲ تا ۳ ساعت برق شارژر را قطع می‌کنند.

10. استفاده از شارژرهای اصلی و اصل گوشی

همیشه از شارژرهای اصل و مخصوص گوشی خودتان استفاده کنید. اگر شارژر داخل جعبه خراب شده، باید یک شارژر جدید و اصل همان مدل یا حداقل یک برند معتبر مانند Anker، Belkin، Ugreen که تأییدیه MFi برای محصولات اپل یا تأییدیه USB-IF دارند تهیه کنید. برخی گوشی‌ها از فناوری شارژ سریع پشتیبانی می‌کنند. پس موقع خرید شارژر حتماً به این نکته توجه کنید که قابلیت شارژ سریع (Quick Charge، Power Delivery، VOOC و...) را داشته باشد. استفاده از شارژرهای تقلبی نه تنها سرعت شارژ را کاهش می‌دهد، بلکه به دلیل نبود مدار حفاظتی مناسب مثل حفاظت در برابر اضافه‌جریان، اضافه‌ولتاژ و اتصال کوتاه، می‌تواند به باتری و حتی برد اصلی گوشی آسیب جبران‌ناپذیری بزند.

راهکارهای تعمیر شارژر خراب شده

تا اینجا درباره محافظت از شارژر و روش‌های درست نگه‌داری آن صحبت کردیم. حالا اگر با یک روبرو شدیم، چطور از بدتر شدن اوضاع جلوگیری کنیم؟ برای رفع خرابی‌های جزئی، نکات زیر کمک‌کننده هستند. اما یادآوری می‌کنیم که این موارد فقط زمانی مفیدند که سیم شارژر دچار آسیب سطحی و جزئی شده باشد. برای خرابی‌های جدی مانند بیرون زدگی سیم‌های داخلی، تغییر رنگ کابل که نشانه گرمای شدید است، ذوب شدن پلاستیک نزدیک کانکتور، یا سوختگی آداپتور، بهتر است به فکر خرید شارژر اصل باشید؛ چون همان‌طورکه گفته شد، شارژر خراب به باتری گوشی آسیبشارژر خراب جدی می‌زند و حتی می‌تواند خطر آتش‌سوزی ایجاد کند.

۱. تعمیر کابل با چسب برق

چسب برق از بازتر شدن پارگی و آسیب بیش‌تر به آن ناحیه جلوگیری می‌کند. همچنین، می‌توانید پارگی‌های کوچک کابل را با چسب برق پوشانده و سپس محافظ شارژر را دور آن بپیچید. علاوه‌براین، می‌توان چسب برق را در دو سر کابل بچسبانید که جزو حساسترین بخش‌های کابل هستند. توجه داشته باشید که چسب برق هر چند ماه یک‌بار خاصیت چسبندگی خود را از دست می‌دهد و نیاز به تعویض دارد.

۲. استفاده از بافت کاموا دور کابل

یکی از روش‌های ساده و کم‌هزینه برای محافظت از کابل و جلوگیری از خرابی آن، پیچیدن نخ یا بافت کاموا به دور سیم است. این روش که در بین کاربران به «محافظ کابل پارچه‌ای» معروف است، در دسترس بوده و استحکام کابل را بالا می‌برد. برای این کار کافی است یک نخ ضخیم یا کاموای نازک را به روش بافت ساده دور قسمت آسیب‌دیده یا کل کابل بپیچید. کاموا به دلیل ضخامت مناسب، از پیچ خوردن مکرر کابل جلوگیری کرده و با ایجاد یک لایه ضربه‌گیر، فشارهای ناگهانی را جذب می‌کند. همچنین، این روش به کابل ظاهر شخصی‌تری می‌دهد و از سایش روکش اصلی جلوگیری می‌کند. برخی افراد حتی از نخ دندان نایلونی برای دوختن یک لایه محافظ دور کابل استفاده می‌کنند که بسیار بادوام است.

۳. به کارگیری وارنیش حرارتی (لاک گرم)

وارنیش حرارتی که با نام «شیلد حرارتی» یا «رزین ذوب گرم» نیز شناخته می‌شود، یکی از بهترین گزینه‌ها برای محکم‌تر کردن کابل شارژر است. برای استفاده از آن، یک قطعه لوله شرینک حرارتی با قطر کمی بزرگ‌تر از قطر کابل را روی کابل ببرید و در محل آسیب قرار دهید. سپس با حرارت ملایم آن را حرارت دهید تا جمع شود و محکم روی کابل بچسبد. شما می‌توانید از این ماده در نقاط ابتدایی و انتهایی کابل استفاده کنید تا مقاومت آن افزایش یابد. وارنیش حرارتی به‌راحتی خرابی‌های جزئی را پوشانده و مانع از بیرون زدگی سیم‌ها و اتصالات داخلی می‌شود. در مقایسه با چسب برق، این روش دائمی‌تر و بسیار مقاوم‌تر است؛ اما برای جدا کردن کابل نیاز به برش دارد.

سخن پایانی

همه دستگاه‌ها و لوازم جانبی آنان عمر محدودی دارند و بعد از مدتی نیاز به تعویض پیدا می‌کنند؛ اما با نگه‌داری صحیح از شارژر می‌توان از هزینه‌های اضافی خرید دستگاه جدید جلوگیری کرد. میانگین عمر یک شارژر اصل در صورت نگهداری ایده‌آل حدود ۳ تا ۵ سال است، در حالی که با بی‌توجهی این عمر به کم‌تر از ۶ ماه کاهش می‌یابد. پس با رعایت چند نکته ساده که در این مطلب آمد مانند، شامل خارج کردن از پریز، کنترل دما، استفاده از محافظ ولتاژ، دوری از آب و رطوبت، عدم کشیدن کابل، جلوگیری از خمش، به کارگیری محافظ فیزیکی، پرهیز از شارژ اضافی، اطمینان از اتصال صحیح و خرید شارژر اصل می‌توانید طول عمر شارژر خود را افزایش دهید و سال‌ها از دستگاه همراه خود بدون نگرانی از خرابی ناگهانی استفاده کنید. به یاد داشته باشید که شارژر سالم، ارزان‌ترین بیمه برای باتری گوشی شماست.